dziadekadam

KONCEPCJA PAŃSTWA W UTOPII THOMASA MORE’A

In Uncategorized on 04/09/2009 at 3:25 pm

thomas more
Spór o to, jaki kształt powinno mieć państwo ciągnie się od początku dziejów naszej cywilizacji. Ludzie, którzy posiadali władzę dążyli zwykle do spełnienia partykularnych celów, realizacji jakiejś wizji. Tak długo jak istnieje państwo, poszukiwano najwłaściwszej nań koncepcji – od skonkretyzowanych „ przepisów” w formie konstytucji po niesprecyzowane zasady mające charakteryzować państwo idealne . Nie mniej sporów toczono o znaczenie wyrażenia „państwo idealne” – czy ma to być ustrój godzący interesy wszystkich czy też wybranych grup, jaką cenę powinno się płacić za powszechny pokój, gdzie jest granica autorytaryzmu a potrzebnej do dobrobytu kontroli – takie i inne pytania nasuwają się przy owym zagadnieniu. „Utopia” Tomasza More’a jest również próbą odpowiedzi na urządzenie państwa idealnego, w formie gatunku od tytułu utworu nazwanego utopią (utopia –„ nie mająca szans urzeczywistnienia i nie licząca się z realnym stanem rzeczy i stosunkiem społeczeństwa wizja idealnego, egalitarnego społeczeństwa” ).Z biegiem czasu pojęcie utopia zaczęło oznaczać:
-wszelkie przeobrażenia idealnych struktur społecznych stanowiące przeciwstawienie sytuacji, w której powstawały
-koncepcje przebudowy społeczeństw nie uwzględniające realiów i nie wskazujące środków i sposobów ich urzeczywistniania
-wszystkie całościowe obrazy przedstawiające pożądany stan rzeczy
-gatunek literatury obejmujący utwory, których tematem było życie idealnej
społeczności, np. na nie odkrytych jeszcze lądach lub w odległej przyszłości.
Motyw utopii pojawił się już w starożytności (pochodzi od greckich słów „ou” – nie i „topos” – miejsce, czyli miejsce którego nie ma), m.in. Platona ” Republika” , Arystotelesa ( pisma o państwie), Ksenofonta „ Cyropedia” . Ideał teokratyczny reprezentował Św. Augustyn „ O państwie bożym” . W czasach odrodzenia powstawały „ Nowa Atlantyda” F. Bacona, „Miasto słońca” T. Campanelli. Nowoczesne utopie literackie to „Ludzie jak bogowie” H.G.Wellsa i znaczna część dzieł współczesnej literatury fantastycznej i fantastyczno- naukowej.

civitas_veri
Lecz słowo to zyskało na znaczeniu w 1516 roku, kiedy Tomasz Morus opublikował książkę pod tym tytułem. Morus w swoim dziele ukazał wyobrażenie wyspy szczęśliwej. Otoczona wysokim murem, odizolowana od świata zewnętrznego wyspa była kolebką państwa doskonałego. Autor przedstawiał ustrój Utopii jako najlepszy z możliwych – władza miała być wybierana przez lud na okres kadencji, a sprawiedliwe, wolne od nadużyć sądy opierać swoje wyroki na zasadach moralnych. W ten sposób, nie znający zła i równi wobec prawa ludzie mieli dążyć do powszechnego dobrobytu w państwie- własność prywatna powinna być zakazana na rzecz wspólnych dóbr całego kraju.

moores_utopia
Omawiając ustrój przedstawiony w „Utopii” należy pamiętać, że autor nie tego dzieła w zamyśle jako gotowy do skopiowania obraz idealnej organizacji państwowej ,przez co jest mylnie jest ono często rozumiane jako „wulgarnie nierealny projekt konstytucji, wymyślonej przez marzyciela lub pogrążonego w abstrakcjach filozofa” . More, będący politykiem ostrożnym, realistą i minimalistą, przyjmującym za podstawę działania stan faktyczny, chciał raczej stworzyć, moim zdaniem, coś w rodzaju wzorcu ,o który można się oprzeć i do którego można dążyć. Potwierdzają to jego słowa: „nie trzeba narzucać się z pomysłami niezwykłymi i niesłychanymi (…) „ . Po zapoznaniu się z życiorysem autora skłaniam się nawet do stwierdzenia, że nie tylko opisał on swój „wzorzec”, ale też poniekąd konsekwentnie go realizował w swojej rodzinie: w tej wielkiej, patriarchalnej rodzinie, zbierano się co dzień na wspólne modlitwy, zapraszano do domu biednych, poświęcano mnóstwo czasu na naukę, muzykę, gry edukacyjne; głównymi zasadami były oszczędność i pracowitość. Dzieci More’a są zaś dopełnieniem tego sukcesu.
We wstępie do „Utopii” omawianego przeze mnie wydania dzieła pojawia się na początku taka oto opinia na temat celu napisania przez More’a tegoż utworu, która potwierdza jej rolę „wzorcowości”, nie zaś „gotowego przepisu”: „ [to] jedno z serii dzieł międzynarodowej akcji humanistów dla zachowania jedności politycznej i religijnej Europy , miała być narzędziem propagandy i służyć mobilizowaniu oświeconej opinii do dzieła naprawy życia społecznego” .
Utopia to również metoda poznawcza. Społeczeństwo idealne pełni funkcję zwierciadła, w którym ukazują się wszystkie wady i mankamenty społeczeństwa realnego. Utopia oferuje dogodny punkt obserwacyjny, wyrywa nas spod władzy określonego zakorzenienia społecznego, które deformuje postrzeganie rzeczywistości. Utopia ukazuje nam nasz własny świat, tyle że inaczej zorganizowany; świat, w którym nasze instytucje i organizacje zostają poddane krytyce- dlatego można się dopatrywać odbić wypaczeń współczesnego autorowi świata w „Utopii”.

About these ads

Dodaj komentarz

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

WordPress.com Logo

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Twitter picture

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s

Follow

Otrzymuj każdy nowy wpis na swoją skrzynkę e-mail.

%d bloggers like this: